Fyrirmynd.

Ég átti ferlega góðar samræður við nágranna minn og gesti hans. Allt saman Íslendinga. Við ræddum "ástandið" og viðbrögðin við því. Eitt af því sem fór okkar í milli voru fordómar Íslendinga gagnvart Svíþjóð. Íslendingar eiga svo auðvelt með að afgreiða þá í einni setningu eða tveimur, fussa út einhverri fullyrðingu og brosa svo í kampinn.

"Svíar eru nú algerir reglugerðarsnatar. Skattpína alla til blóðs og ríkið er með puttana í öllum kimum mannlífsins. Þeir duglegu flýja landið umvörpum. Sjáiði bara ABBA. Þau búa í Englandi"

-Eitthvað svona.

Það er flugufótur fyrir þessum sleggjudómum en Svíþjóð hefur breyst mikið síðan þessar fullyrðingar áttu einhverja stoð í veruleikanum. -Þeir áttuðu sig. Hafandi búið hérna í rúmlega eitt ár, þá verð ég að segja að ég er efins að skynsamlegra samfélag sé til á byggðu bóli. Ástæðan er ekki "kerfið" heldur afstaða Svía til "kerfisins". Þeir líta meira á sig sem hluta af samfélagi heldur en einstaklinga í samfélagi. Auðvitað eru heilbrigð togstreita þarna á milli og stöðugur núníngur milli þesssara póla. Stöðug gerjun. Sleggjudómar Íslendinga gagnvart Svíum eru óskaplega barnalegir og stundum alveg út úr kú.

Mér sýnist Svíar feta einstigi milli hægri og vinstri af mikilli skynsemi. Ég nefni nokkur dæmi:

-Barnabætur fá allir sem eiga börn en lækka við mjög háar tekjur. Bæturnar eru um það bil jafn háar og leikskólagjöldin. Foreldrar ráða því s.s hvort þeir séu heima með börnin og drýgi tekjur heimilisins eða noti féð til að vera með börnin á leikskóla. Sumum finnst þetta sjálfsagt vera dæmi um mígandi sósíalisma þar sem ríkið skiptir sér af tekjum fólks og úthlutar fé til þeirra sem "ekki standa sig" meðan aðrir líta á þetta sem fyrirtaksdæmi um stefnu sem knýr konur til þess að vera heima og útiloka möguleika sína til þess að vera á vinnumarkaðinu. -Mér þykir þessi leið Svía góð lausn.

-Ef að sveitarfélagið getur ekki skaffað fólki leikskólapáss innan ákveðins tíma (2 mánaða eða þar um bil) þá verður sveitarfélagið að greiða viðkomandi fólki skaðabætur. Það eru s.s dagsektir ef að sveitarfélagið stendur sig ekki í stykkinu. -Mér þykir þessi stefna sniðug og pressar á sveitarfélögin að uppfylla skyldu sína gagnvart íbúunum.

-Nú á SAAB í miklum erfiðleikum og Svíar eru svo miklir sósíalistar (eða hitt þó heldur) að það kemur ekki til mála að ríkið bjargi þessum eðalsteini sænsks iðnaðar. Einkafjármagnið á að redda þessu. -Mér þykir þetta vera sniðugt.

-Skattþrep eru hér að ég held þrjú. Hæstu skattarnir eru á mjög háar tekjur og eru rétt undir 60%. Vissulega er þetta umdeilanleg skattheimta en ég held að um þetta ríki sátt. Þess ber að geta að það eru ekki sérstaklega margir sem greiða svona háan skatt og þau 40% sem eftir standa eru miklir peningar. Fólk fer í kringum þetta eins og gengur og stofnar í kringum sig félög sem greiða út arð sem ber 30% skatt. Ofurríkir Svíar (sem eru ótrúlega margir) eru hættir að flýja land. Þeir borga bara.

-Ríkið selur áfengi, en ekki einkaaðilar. Sama kerfi og á Íslandi. Systembolaget veitir fína þjónustu og rökin fyrir þessu kerfi eru tvíþætt. Annars vegar lýðheilsuleg rök þar sem svona takmörkun á aðgengi við brennivín er félagslega góð (færri slys, færri ofbeldisglæpir, betri heilsa osfr) og svo hin rökin sem mér þykja svolítið sterk. Það eru rökin um að ef að brennivínið færi í búðirnar þá myndi úrvalið minnka. Áherslan yrði á fáar söluvænlegar tegundur sem væri mokað út. Ég sveiflast svolítið í afstöðunni til þessa kerfis en á móti kemur að bjór er seldur í búðum. 18 ára aldurstakmark og áfengisprósenda hæst 3,5. Mér þykja lýðheilsulegu rökin einna sterkust. Fullorðið fólk getur alveg skroppið í ríkið ef því langar í brennivín. Ég kem ekki auga á frelsisskerðinguna í þessu máli. Reyndar er það svo að fólk fer gjarnan til Þýskalands eða Póllands til að kaupa sér ódýrt vín og ég held að það sé óhjákvæmilegt að þetta breytist eitthvað.

-Hérna er apparat sem heitir Forsakringskassan sem allir Svíar nota. þetta er apparat sem útlhutar peningum frá ríkinu til þegnanna. Barnabætur fara í gegnum "kassann" sem og veikindalaun fyrir vinnandi fólk. Ef maður veikist í vinnu (eða barn foreldra) þá sendir maður bréf í Kassann og fær síðan veikindapeningana. Eftir að Svíar breyttu lögunum um veikindarétt (þar sem fólk fær ekki veikindapeninga fyrir fyrsta daginn í veikindum) batnaði heilsa landsmanna, eins og fyrir eitthvað kraftaverk um helming. -Mér þykir þetta kerfi vera sniðugt og þjónustan er afar góð.

-Hérna er allt fjármálafiff og svindl litið hornauga. Ef einhver borgar ekki reikninga, þá er reikningurinn sendur til "krónufógetans" og ef að innheimta mistekst, þá er viðkomandi svartlistaður og getur ekki einu sinni keypt sér síma, verið með kreditkort eða fengið áskrift að sjónvarpi. 10 ár tekur að losna frá krónufógetanum og engar undantekningar eru til.

-Stöðumælamál Svía koma Íslendingum spánskt fyrir sjónir. Það er dýrt að leggja í stæði og maður sleppur aldrei ef að tíminn rennu út. Sektin við slíku er frá 500 skr til 750 skr. Þetta á líka við að leggja upp á gangstétt eða gegn umferðarstefnu. Enda leggur enginn bílnum sínum þar sem það er bannað. -Bara Íslendingar sem eru nýkomnir til landsins. Sekt við því að vera ekki með öryggisbelti er 750 skr. Lögreglan hér er sýnileg á götunum og þeir tékka á fylleríisakstri á öllum tímum og allstaðar. -Ekki bara á umferðarmestu götunum. Ég hef meir að segja séð þá á bílastæðinu fyrir utan "ríkið". þar góma þeir víst marga byttuna.

-Fréttir í sjónvarpinu endurspeglar svolítið muninn á Íslendingum og Svíum. á móti hverjum hefðbundum fréttatíma er annar jafnlangur sem fjallar bara um menningarmál. Annar jafn langur sem fjallar bara um íþróttir og svo er það sem mér þykir markverðast. Fréttir fyrir börn og unglinga. Ekki sketsar um Britney Spears, heldur hefðbundar fréttir um mál sem eru í deiglunni sérsniðnar fyrir unga áhorfendur. Hvaða barn skilur t.d málefni Íraksstríðið og hernám Bandaríkjanna. Í barnafréttunum er reynt að gera þetta skiljanlegt í stuttu máli. Verkefni sem er kannski ómögulegt en þarna er bakgrunnur frétta líðandi stunda útskýrður á einfaldan hátt. Stundum eru þessar barnafréttir langbestu fréttirnar. Ég man í svipan eftir frétt frá Trollhattan þar sem SAAB er með verksmiðjur. Viðmælendur fréttarinnar voru bara börn og þau voru að segja hvernig uppsagnirnar hjá SAAB snertu sig. Einn strákur var t.d með pabba sinn heimavinnandi og hann bjóst við að fjölskyldan flytti eitthvað annað. Stelpa sagði að pabbi sinn kemi heim mikið fyrr á daginn. Fréttir fyrir krakka um krakka. -Mér þykir þetta til fyrirmyndar enda er samfélagið ekki bara fullorðið fólk. Við erum allskonar og fréttastofur STV eiga að þjónusta samfélagið allt. Börn, fullorðna, íþróttafrík og menningarfrík.

En það er fyrst og fremst afstaðan til "kerfisins" sem er ólík milli Svía og Íslendinga. Íslendingar líta á peninga frá ríkinu sem ölmusu sem er fyrir aumingja, meðan Svíar líta á þetta sem sjálfsagðan hlut. Þeim þykir sjálfslagt að fólk sem á börn fái stuðning frá öllu samfélaginu þar sem þau vaxa úr grasi.

Eftir Davíðshrunið þurfum við Íslendingar að byggja upp nýtt samfélag. Við eigum að lita til Svía í þeim efnum. -Hér er réttlátt og gott samfélag.